Puzzelstukjes

Het is niet aan anderen om een mens te definiëren. Het is aan een mens om zichzelf te definiëren. Ervaringsdragers begrijpen als geen ander hoe het is om te worden geclassificeerd als iets wat je niet bent of wenst te zijn. Pas toen wij het zwijgen verleerd waren, konden we onszelf leren uitdrukken.

Doorheen deze zoektocht valt het ervaringswerkers op hoeveel verschillende labels en definities er bestaan voor “verkrachting”, “misbruik” en “seksueel geweld”. Hieronder beschrijven we de definities uit de meest recente academische literaturen. Deze sluiten voor Over De Grenzen Heen VZW het nauwkeurigste aan bij de verscheidenheid aan dynamieken die in (seksueel) interpersoonlijk geweld van toepassing zijn. Het hanteren van diezelfde definities doorheen bestuursorganen en academische middens is een doelstelling van ons. Enkel als iedereen perfect weet over wat precies men het heeft kunnen stereotype aannames over geweld verdwijnen.

Begrippen en definities: ervaringsdeskundigheid

Ervaringsdrager (individuen/ huishoudens = microniveau)

persoon die een ervaring draagt. Elke mens draagt ervaringen en is bij gevolg een ervaringsdrager. In dit dossier gaat het specifiek over personen die slachtoffer werden van geweld, daar getuige van zijn geweest of behoren tot de dichte leefomgeving van een slachtoffer van dit geweld. Bv. Moeder, bezorgde buur, leerkracht, vriend(in), levenspartner, zoon of dochter, … Wij bieden geen dadertherapie aan maar erkennen dat een “daderstuk” bij vele ervaringsdragers leeft.

Ervaringswerker (wijken, gemeenschappen = mesoniveau)

persoon die werkt met ervaringsdragers. Erg vaak zelf een ervaringsdrager die vanuit eigen ervaringskennis anderen in eenzelfde situatie (h)erkenning bieden. Binnen een therapeutische context zijn ze de brugpersoon tussen patiënt en therapeutisch team. Idealiter zijn ze ook een deel van dat team.

Ervaringsdeskundige (beleid = macroniveau)

ervaringswerker die de eigen ervaringskennis ook gekaderd heeft in een professionele discipline en hiermee aan de slag gaat, bv. psychologie, rechten, criminologie, verpleegkunde, sociaal werk, GGZ, beleid, pedagogie, enz. Waar velen in de discipline deskundig zijn, zijn ervaringsdeskundigen in de unieke positie om niet enkel vanuit onderzoek of theorie een maatschappelijke problematiek te definiëren, maar ook uit die levenservaring. De ervaringsdeskundige vertrekt uit de empirie en specialiseert zich in de theorie om zo aansluiting te vinden tot professionele kaders. De ervaringsdeskundige is de brugpersoon tussen ervaringswerk en academische en/of politieke disciplines.

Begrippen en definities: geweld

Geweld

is ‘geweld’ elke vorm van interpersoonlijk geweld: fysiek, seksueel, psychologisch, emotioneel, socio-economisch, enz.

Herstel

het verlaten van de depressieve of agressieve positie door het innemen van een actieve positie t.o.v. het eigen verhaal. Bv. iets bakken en meenemen voor deelname aan het praatcafé, het inrichten of ondersteunen van een workshop, deelname aan een werkgroep, het realiseren van een wetsvoorstel, enz.

Hulpvrager

elke mens die Over De Grenzen Heen VZW om hulp vraagt.

Professioneel

officiële doorverwijskanalen (www.hulpijnen.be e.d.) en professies die betrekking hebben tot de hulpvraag: juridisch, medisch, beleidsmatig, pscyhologisch, psychiatrisch, pedagogisch, enz., hier met een specialisatie inzake geweld / trauma.

De onderstaande begrippen komen uit ‘Zorg voor MiViV slachtoffers SG’ – Keygnaert Ines (Reach Out – 28 mei 2021). Onderstaande begrippen zijn in dit onderzoek bevat  in migratiecontext, maar in onze deskundigheid bestaan ze ook in Vlaanderen zonder voorafgaand migratieverhaal. Waar we ons niet beperken tot seksueel geweld is deze vorm erg courant verwoven bij alle andere vormen van geweld. Daarom lijkt het ons belangrijk deze hier specifiek te definiëren.

Klachten

de verzamelnaam voor alle type’s gevolgen na (seksuele) traumatisering.

  • Fysiek

oa: Blauwe plekken, haarverlies, breuken, abdominaal trauma, urinaire infecties, prikkelbare darm syndroom, rugklachten, fibromyalgie, cerebrale lesies, beperkingen, overlijden…

  • Seksueel en reproductief

oa: SOA, genitale pijn, dyspareunie en seksuele dysfuncties, ongewenste zwangerschap, fistels, infertiliteit, …

  • Psychisch

oa: Psychosomatische klachten, vermoeidheid, angsten, slaapproblemen, affectieve stoornissen, eetstoornissen, ineffectieve en defensieve coping, ontwikkelingsstoornissen, laag zelfbeeld, zelfverwaarlozing, automutilatie, alcohol en drugabusus, seksueel risico- en grensoverschrijdend gedrag, suicide en suicidale gedachten….

  • Socio-economisch

oa: Stigmatisering, isolement, verstoting, discriminatie, werkonbekwaamheid, werkloosheid, school verlaten of schoolachterstand, (structurele) armoede, eergerelateerd geweld…

Seksueel geweld

elke seksuele daad die tegen iemands wil is gesteld tegen gelijk welke persoon, in gelijk welke relatie tot het slachtoffer, in gelijk welke omgeving. (WHO 2015)

Hands-off Seksueel geweld

  • Seksuele verwaarlozing & niet respecteren van seksuele intimiteit
    Bv. Een hulpbehoevend persoon is volledig ontkleed achtergelaten in de wandelgang van het woon- zorgcentrum of instelling, tot een verpleegkundige de tijd heeft hem/haar naar de douche te brengen.
  • Seksuele intimidatie (geen fysiek contact)

Hands-on seksueel geweld

  • Seksueel misbruik (fysiek contact – geen penetratie)
  • Poging tot verkrachting (fysiek contact – poging penetratie)
  • Verkrachting (fysiek contact – penetratie)

Seksuele uitbuiting

elk misbruik van een kwetsbare positie, machtsverschil of vertrouwen met een seksueel doel. Vb: gedwongen pornografie of prostitutie waarvoor iemand anders het geld krijgt, seksuele afpersing in ruil voor middelen, diensten of hulp (bijvoorbeeld papieren, eten, onderdak,…), seksuele slavernij en gedwongen huwelijken.
Seksuele uitbuiting is één van de doelen achter mensenhandel die op een seksuele manier wordt geuit. (UNHCR 2003)

Seksueel geweld als (oorlogs)wapen

Alle misdaden tegen de menselijkheid van seksuele aard zoals verkrachting, seksuele slavernij, gedwongen abortus of sterilisatie of elke andere daad om geboorte te voorkomen, gedwongen zwangerschap, gedwongen bevalling of gedwongen opvoeding.

Seksueel geweld als foltering

Elke bedreiging met of daad van seksuele aard waarbij zware mentale of fysieke pijn of lijden wordt veroorzaakt met het oog op het vrijgeven van informatie, getuigenis of straffen van het slachtoffer of een derde persoon, het intimideren van die persoon of een derde persoon of het vernietigen van een deel of een volledige nationale, etnische, raciale of religieuze groep. (UNHCR 2003)

Onze uitgangspositie

Mens = mens. Deze uitgangspositie is niet enkel onze interpretatie van de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens, alsook het Verdrag inzake Rechten voor Personen met een Handicap, dit gelijkheidsbeginsel is het axioma van onze huidige Westerse samenleving, moraliteit en legislatuur. Zeer zeker inzake seksualiteitsbeleving tussen partners dient deze gelijkwaardigheid een feit te zijn, wil men niet verglijden in vormen van seksueel geweld.

Onze missie inzake ervaringsdeskundigheid vertrekt evenzeer vanuit een totale gelijkwaardigheid tussen partners, over de grenzen heen van de eigen disciplines, los van labels en decorum die mensen in posities tot elkaar wensen te verheffen.